Παρασκευή, 2 Οκτωβρίου 2009

[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Πολιτική και εγκληματικότητα

Πώς εφαρμόζεται το μοντέλο της επανορθωτικής ή αποκαταστατικής δικαιοσύνης

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: ΤΑ ΝΕΑ, Πέμπτη 1 Οκτωβρίου 2009

Εν όψει των βουλευτικών εκλογών, παρακολουθήσαμε με ενδιαφέρον τις προεκλογικές συζητήσεις των εκπροσώπων των κομμάτων για θέματα που αφορούν την πορεία της οικονομίας, της απασχόλησης, της εξωτερικής πολιτικής της χώρας. Στα πολύωρα debates που διεξήχθησαν, οι αρχηγοί των κομμάτων τοποθετήθηκαν σε ευρύ φάσμα ερωτημάτων για τις πολιτικές που υιοθετούν ή πρόκειται να υιοθετήσουν σε περίπτωση διακυβέρνησης της χώρας. Θέματα επίκαιρα όπως η πορεία της οικονομίας της χώρας και εν γένει η ευημερία του Έλληνα πολίτη τέθηκαν στο επίκεντρο των συζητήσεων. Ωστόσο, το ζήτημα της δημόσιας ασφάλειας, της πρόληψης και της αντιμετώπισης της εγκληματικότητας δεν αποτέλεσε κεντρικό σημείο αναφοράς, προκειμένου να δημοσιοποιηθούν- πέραν των προγραμμάτων τους - οι όποιες διακριτές πολιτικές απόψεις των κομμάτων. Αυτό βεβαίως δεν σημαίνει ότι επιδοκιμάζουμε τις προεκλογικές εκείνες καμπάνιες που θέτουν στο επίκεντρο το ζήτημα της δημόσιας ασφάλειας και του αισθήματος ανασφάλειας των πολιτών, αφού συχνά αναδεικνύουν λαϊκίζουσες- και ενίοτε επικίνδυνες- πολιτικές.


Ωστόσο, ακριβώς επειδή η πρόληψη και η αντιμετώπιση της εγκληματικότητας προϋποθέτει την ανάληψη πολιτικών πρωτοβουλιών και παρεμβάσεων, θα έπρεπε κατά τη γνώμη μου να ενταχθεί στην ατζέντα - χωρίς να γίνει «σημαία»- των πολιτικών προεκλογικών συζητήσεων.

Το στίγμα της κυβέρνησης το είδαμε κατά τη διάρκεια της πενταετίας που πέρασε. Παρ΄ ότι δεν υπήρξε ένα συγκροτημένο πλαίσιο αντεγκληματικής πολιτικής, αλλά αντίθετα αποσπασματικές και πυροσβεστικού τύπου παρεμβάσεις ή/και μέτρα για τη δημόσια ασφάλεια, αυτές είχαν το στίγμα της μηδενικής ανοχής και του νεοφιλελευθερισμού. Είδαμε ένα κράτος που προσπαθούσε να διαχειρισθεί τις κρίσεις και τους κινδύνους υπερεπενδύοντας στην προβληματική της ασφάλειας, του φόβου, της (κοινωνικής) επικινδυνότητας και της καταστολής.

Σήμερα που οι πολιτικές της τιμωρητικότητας, της μηδενικής ανοχής, του νεοφιλευθερισμού και της νέας ποινολογίας (new penology) έχουν μειωμένη- αν όχι αμφίβολη- αποτελεσματικότητα και αποδοτικότητα, ένα νέο εναλλακτικό μοντέλο κερδίζει έδαφος και οπαδούς στην άσκηση της πολιτικής, της δικαιοσύνης και στον γενικό πληθυσμό των κοινωνιών όπου εφαρμόζεται. Πρόκειται για το μοντέλο της επανορθωτικής ή αποκαταστατικής δικαιοσύνης (restorative justice).

Σε αυτό, ενεργοποιείται το τρίπτυχο δράστης- θύμα- τοπική κοινωνία, με σαφείς και διακριτούς ρόλους οι οποίοι στοχεύουν στην αποκατάσταση της ζημίας ή της βλάβης που υπέστη το θύμα μιας εγκληματικής πράξης (άμεσα) και ο κοινωνικός ιστός (έμμεσα). Αποκαταστατικές διαδικασίες όπως είναι η κοινωνική διαμεσολάβηση, η εξωδικαστική επίλυση συγκρούσεων, οι κοινοτικές συνεδρίες, η κοινωφελής εργασία κ.ά. αξιολογούνται ιδιαίτερα θετικά, με κριτήρια όχι μόνο την αποκατάσταση της βλάβης, αλλά κυρίως την ικανοποίηση των θυμάτων και τη μείωση της υποτροπής των δραστών. Εντάσσονται δε, σε ένα ευρύτερο πλαίσιο συμμετοχικής δικαιοσύνης που προϋποθέτει την ενεργοποίηση και τη συμμετοχή των πολιτών και των τοπικών κοινωνιών. Συμβάλλουν, τέλος, στην αποσυμφόρηση του συστήματος απονομής της δικαιοσύνης και στην υιοθέτηση νέων μοντέλων ειρηνικής επίλυσης των συγκρούσεων.

Παρόμοια μοντέλα και αυτού του τύπου παρεμβάσεις προφανώς δεν επαρκούν αυτοτελώς στην πρόληψη και την αντιμετώπιση του εγκληματικού φαινομένου. Απλώς εμπλουτίζουν το φάσμα των παρεμβάσεων και υποδηλώνουν την ανάγκη ενεργοποίησης των τοπικών κοινωνιών και των πολιτών στη διαχείριση του ζητήματος. Βεβαίως έρχονται να προστεθούν στην πρωτογενή πρόληψη του εγκλήματος, που περιλαμβάνει τις πλέον αποτελεσματικές πολιτικές, όπως είναι η βελτίωση της ποιότητας ζωής, της εκπαίδευσης, της απασχόλησης, της κοινωνικής ενσωμάτωσης κ.ά.

Όλα αυτά όμως προϋποθέτουν πολιτική βούληση, κοινωνική ευαισθησία, σαφές ιδεολογικό και κοινωνικό στίγμα και ένα σύγχρονο μοντέλο άσκησης της πολιτικής.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου